درس هيجدهم علل رواج غلوّ و عقايد غاليان با بررسى پديدهء غلوّ در اديان مختلف و نيز باتوجه به علل رشد غلوّ در قلمرو اسلام ، درمىيابيم كه غلوّ يك پديدهء تك علّتى نيست و مىتوان علل چندى را براى رشد جريان‌هاى مختلف غلوّ و يا حتى يك جريان برشمرد . [ علل رشد جريان‌هاى مختلف غلوّ ] 1 . علل روانى هر انسانى براى توجيه عقيده‌اى كه پذيرفته ، تمايل به بزرگ‌نمايى و اثبات آن دارد . جاه‌طلبىهاى رهبران گروه‌هاى غالى همانند ابو الخطاب ، مغيرة بن سعيد و شلمغانى كه براى رسيدن به جاه و مال و منال و با بهانه كردن الوهيت ائمه ( ع ) ، خود را پيامبر و منصوب از طرف آنان مىدانستند ، نيز مىتواند به‌عنوان يكى از علل روانى غلوّ مطرح شود . تبليغ اباحىگرى كه تقريبا در جوانب مختلف خود از مشخصهء اصلى همهء گروه‌هاى غالى بود ، مىتوانست به‌عنوان يكى از علل روانى رشد اين جريان مطرح باشد ؛ زيرا اين مسئله ، اشباع‌كنندهء غريزهء آزادى طلبى بىحد و حصر انسانى بود . از مهم‌ترين و مؤثرترين علل روانى غلوّ محبّت فراوان به ائمه ( ع ) بود كه اين حبّ افراطى كه كمتر با شناخت صحيح همراه بود ، باعث انحراف آنان مىشد ؛ چنان‌كه امام سجاد ( ع ) در روايتى مىفرمايد : « شدت محبت گروهى از شيعيان ما به امامان باعث مىشد تا آنها را از حدّ خود فراتر برند ؛ چنان‌كه همين علّت باعث اعتقاد يهوديان و مسيحيان به پسر خدا بودن عزير ( ع ) و عيسى ( ع ) گشت . » « 1 »

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، ج 25 ، ص 288 ، ح 44 .